Яқинда бир нарса ҳақида ўйланиб қолдим: агар инсон сўрамаса, унга ёрдам бериш аслида фойдами ёки зарар?

Кўпинча биз «яхши бўлсин» деб ҳаракат қиламиз: дўстимизга маслаҳат берамиз, ҳамкасбимизга йўл кўрсатамиз ёки яқинимизни «қутқарамиз». Лекин «раҳмат» ўрнига энса қотириш ёки совуқ муносабатга дуч келамиз. Бунинг сири нимада?

Сўралмаган жойга ёрдам билан суқилиб кирганимизда, биз онг остида ўша инсонга: «Сен ўзинг уддалай олмаяпсан, мен эса яхшироқ биламан», деган хабарни юборамиз. Бу қўллаб-қувватлаш эмас, балки ақл ўргатишдек эшитилади. «Мен сени қутқараман» — нимадан ва нима учун?

Психологияда бу «қаршилик кўрсатиш» деб аталади: инсонга босим ўтказилганда (ҳатто эзгу ниятда бўлса ҳам), у автоматик равишда ўзини четга олишни истайди. Бу тушунмовчиликка, ёмонроқ ҳолатда эса руҳий зиддиятларга олиб келиши мумкин.

Энг оддий мисол — дўкондаги ҳолат:

1. Сиз шунчаки айланиб кўриш, нархларни билиш учун кирдингиз, лекин шу пайт олдингизга маслаҳатчи югуриб келиб, жуда тирбандлик билан товар таклиф қила бошлайди. Бу нафақат ғазабни келтиради, балки салбий ҳиссиёт уйғотади.

2. Бошқа вазият: сиз аниқ бир буюмни қидиряпсиз ва шунда сизга уни топишда ёрдам беришади. Бу эса қувонтиради ва миннатдорчилик ҳиссини уйғотади.

Демак, фарқ — сўровнинг мавжудлигида.

Шунда савол туғилади: тўғри ёрдам бериш қандай бўлади? Энг тўғри позиция — ҳаммани «қутқариш» эмас, балки инсонга танлов беришдир. «Бундай қил!» дейиш ўрнига, қуйидагича дейиш лозим: «Агар истасанг, мен буни қандай қилганимни айтиб беришим мумкин» ёки «Агар ёрдам керак бўлса, мен шу ердаман».

Асосий ғоя шундан иборатки: Ёрдам — бу келишувнинг бир шакли. Агар икки томон ёки томонлардан бири рози бўлмаса, бу энди ёрдам эмас, балки чегараларни бузишдир.

Бизнесда ҳам, ҳаётда ҳам чегараларни бузиш доимо содиқликнинг йўқолишига олиб келади. Маслаҳатга эҳтиёж бўлгандагина унинг қиймати ортади.

Сизнингча, инсон хато қилаётганини кўрсангиз, жараёнга аралашиш керакми? Изоҳларда фикр қолдиринг. 👇