Ходимлар компетентлиги ёки бошқарувдаги муаммо: менежмент ва хизмат кўрсатиш сифатининг тизимли муаммолари
Нима учун давлат муассасалари, банклар ва тижорат ташкилотларида бир хил муаммолар такрорланади? Ҳақиқатан ҳам бунинг сабаби фақат ходимларнинг малакаси етарли эмаслигидами?
Ҳар қандай ташкилотнинг самарадорлиги нафақат ходимларнинг касбий маҳорати, балки бошқарув тизими қай даражада тўғри йўлга қўйилгани билан ҳам белгиланади. Агар ички жараёнлар тўғри ташкил этилмаган бўлса, ҳатто тажрибали мутахассис ҳам юқори даражада хизмат кўрсата олмайди.
Яқинда Пенсия жамғармаси, ҳарбий комиссариат ва Халқ банки фаолияти билан боғлиқ ҳолатларга дуч келдим. Ушбу тажриба кенгроқ муаммо — менежмент сифати, ходимлар компетентлиги ва ташкилий жараёнлар самарадорлигини таҳлил қилишга туртки бўлди.
Таъкидлаш жоизки, қуйидаги фикрлар шахсий тажрибага асосланган бўлиб, мазкур ташкилотларнинг барча ҳудудий бўлинмалари фаолияти бўйича статистик тадқиқот ҳисобланмайди.
1. Пенсия жамғармаси: фуқароларга хизмат кўрсатишни ташкил этиш муаммоси
Давлат муассасаси самарадорлигининг асосий кўрсаткичларидан бири — аҳолига кўрсатиладиган хизматларнинг сифати ва қулайлигидир.
Бироқ амалиётда ишни ташкил этиш бўйича қатор саволлар юзага келади:
- Зарур ҳужжатлар рўйхати бўйича етарлича аниқ маслаҳатлар берилмаслиги.
- Кейинги ҳаракатлар бўйича изчил тушунтиришлар мавжуд эмаслиги.
- Фуқароларни қабул қилиш вақтида ички йиғилишлар ўтказилиши натижасида кутиш вақтини узайиши.
- Иш жараёнларида фуқаролар эҳтиёжларига етарлича эътибор қаратилмаслиги.
Менежмент нуқтаи назаридан бу ҳолатлар мижозларга хизмат кўрсатиш тизимини, иш регламентларини ва фуқароларни қабул қилиш жараёнларини такомиллаштириш зарурлигини кўрсатади.
Ички йиғилишлар, вазифалар тақсимоти ва маъмурий жараёнлар фуқароларга хизмат кўрсатиш сифатига салбий таъсир қилмаслиги керак.
2. Ҳарбий комиссариат: жараёнларда тизимлилик ва узвийликнинг етишмаслиги
Ҳарбий комиссариат билан ўзаро муносабат жараёнида энг жиддий саволлар юзага келди.
Асосий муаммо — иш жараёнларини ташкил этишда тизимли ёндашувнинг етарли эмаслиги.
Биринчиси — мурожаатларни кўриб чиқиш тизимининг самарасизлиги.
Аниқ бир мурожаат учун ким масъул экани, қандай босқичлардан ўтиш кераклиги ва натижани қайси муддатда кутиш мумкинлиги ҳар доим ҳам тушунарли эмас.
Иккинчиси — архив маълумотлари билан боғлиқ муаммолар.
Собиқ ҳарбий хизматчилар ҳақидаги зарур маълумотларнинг мавжуд эмаслиги ёки улардан фойдаланиш имконияти чекланганлиги қўшимча қийинчиликларни келтириб чиқаради. Фуқаролар ҳужжатларни мустақил излашга, вақт ва қўшимча маблағ сарфлашга мажбур бўлади.
Учинчиси — ҳужжат айланишининг етарлича рақамлаштирилмагани.
Ўзаро алоқалар ва ҳужжатлар билан ишлашнинг катта қисми ҳануз қоғоз шаклида амалга оширилади. Бу маълумотларни қайта ишлашни қийинлаштиради, муддатларни узайтиради ва қўшимча маъмурий тўсиқларни юзага келтиради.
Тўртинчиси — ходимларнинг ўзаро алмашинуви тизими мавжуд эмаслиги.
Масъул мутахассис касал бўлса ёки таътилга чиқса, айрим иш жараёнлари амалда тўхтаб қолиши мумкин.
Бу жиддий ташкилий камчиликдир. Ҳеч бир муҳим жараён фақат битта ходимнинг ишда бўлишига боғлиқ бўлмаслиги керак.
Бешинчиси — аниқ ва шаффоф муддатларнинг белгиланмагани.
Фуқаро ўз мурожаати қандай кўриб чиқилаётганини, маълумотнома олиш қанча вақт талаб қилишини ва сўровнинг бажарилиши учун ким масъул эканини билиши керак.
Ушбу масалалар ички регламентларни қайта кўриб чиқиш, ахборотни бошқариш ва масъулиятни тўғри тақсимлашни талаб қилади.
3. Халқ банки: хизмат кўрсатиш сифати менежмент кўрсаткичи сифатида
Банк фаолияти бевосита мижозлар ишончи билан боғлиқ. Шунинг учун хизмат кўрсатиш сифати банк самарадорлигининг устувор кўрсаткичларидан бири бўлиши керак.
Шахсий тажрибам давомида мижозларга хизмат кўрсатишни ташкил этиш бўйича қуйидаги саволлар юзага келди:
- Ходимларнинг ташриф буюрувчиларга етарлича эътибор қаратмаслиги.
- Мижозларга хизмат кўрсатишдан кўра ички мулоқотга кўпроқ вақт ажратилиши.
- Иш жараёнларининг етарлича тартибли ташкил этилмагани.
- Хизмат кўрсатиш сифатини назорат қилишни кучайтириш зарурати.
Молиявий ташкилот учун бу айниқса муҳим. Мижоз банкни нафақат молиявий маҳсулотлари, балки муаммоларни ҳал қилиш тезлиги, ходимларнинг профессионаллиги ва мулоқот сифати орқали ҳам баҳолайди.
4. Умумий муаммо: ходимлар камчиликлари қачон бошқарув тизими муаммосига айланади?
Ушбу учта мисолни профессионал менежмент нуқтаи назаридан кўриб чиқсак, алоҳида эътибор талаб қиладиган бир нечта йўналишни ажратиб кўрсатиш мумкин.
1. Иш жараёнларини стандартлаштиришнинг етишмаслиги.
Ҳар бир ходим ўз вазифалари, ваколатлари, ҳаракатлар кетма-кетлиги ва натижа учун масъулиятини аниқ билиши керак.
2. Персонални бошқариш тизимининг етарли эмаслиги.
Ходимларни ўқитиш, компетенцияларини баҳолаш, вазифалар бажарилишини назорат қилиш ва ўзаро вазифа алмашинувини йўлга қўйиш зарур.
3. Рақамлаштириш даражасининг пастлиги.
Замонавий ташкилот электрон ҳужжат айланиши, марказлаштирилган маълумотлар базаси ва мурожаатларни қайта ишлашнинг автоматлаштирилган тизимларидан фойдаланиши керак.
4. Самарадорликнинг ўлчанадиган кўрсаткичлари мавжуд эмаслиги.
Ходимлар фаолияти фақат вазифаларнинг расман бажарилиши билан эмас, балки натижанинг сифати ва ўз вақтида таъминланиши билан ҳам баҳоланиши керак.
5. Мижозларга йўналтирилганликнинг етарли эмаслиги.
Фуқаролар ва мижозлар манфаатлари бошқарув тизимининг ажралмас қисми бўлиши керак. Бу фақат муайян мутахассиснинг шахсий муносабатига боғлиқ бўлмаслиги лозим.
5. Қандай бошқарув ечимлари зарур?
Менинг фикримча, бундай ташкилотлар фаолияти самарадорлигини ошириш учун комплекс ёндашувни жорий этиш зарур.
Асосий йўналишлар:
- Хизмат кўрсатиш стандартларини ишлаб чиқиш ва жорий этиш.
- Ички бизнес-жараёнларни тавсифлаш ва оптималлаштириш.
- Электрон ҳужжат айланиши тизимини жорий этиш.
- Маълумотларни сақлаш ва излашнинг ягона тизимини яратиш.
- Ходимларнинг ўзаро вазифа алмашинуви тизимини шакллантириш.
- KPI ва хизмат кўрсатиш сифати кўрсаткичларини жорий этиш.
- Ходимларнинг касбий компетентлигини мунтазам баҳолаш.
- Якуний натижа учун бўлим раҳбарлари масъулиятини кучайтириш.
Шу билан бирга, KPI жорий этишнинг ўзи муаммони ҳал қилмаслигини тушуниш муҳим. Кўрсаткичларни тўғри белгилаш, ўлчанадиган стандартларни ишлаб чиқиш ва уларнинг бажарилишини холис назорат қилиш зарур.
6. Асосий хулоса: самарали бошқарув тўғри ташкил этилган тизимдан бошланади
Ҳар қандай давлат ёки тижорат ташкилоти ўзаро боғлиқ жараёнлар, ходимлар, ресурслар ва бошқарув қарорлари мажмуасидан иборат.
Агар ташкилот фаолияти фақат айрим масъулиятли ходимлар ҳисобига таъминланаётган бўлса, демак, у ҳали зарур даражадаги бошқарув етуклигига эришмаган.
Профессионал менежментнинг моҳияти — муайян мутахассис ишда бўлмаган тақдирда ҳам жараёнлар самарали давом этишини таъминлайдиган шароит яратиш ва ҳар бир ходимнинг ўз масъулиятини аниқ тушунишини таъминлашдир.
Энг муҳими, фуқаро ёки мижоз ташкилотнинг ички ташкилий муаммоларини ҳал қилиш жараёнига жалб этилмаслиги керак.
Инсон вақти ҳам молиявий ва моддий ресурслар каби қимматли ресурс ҳисобланади.
Бошқарув — бу лавозим, кабинет ёки маъмурий ваколатларга эга бўлиш эмас. Бошқарув — бу одамлар ва жараёнларни аниқ натижага эришиш учун самарали ташкил эта олиш қобилиятидир.
Ҳар қандай ташкилот самарадорлигини ошириш айнан шундан бошланади.
AVAREK экспертлик ёндашуви: самарали менежмент, тизимли бошқарув, бизнес-жараёнларни оптималлаштириш ва натижа учун масъулият замонавий ташкилий маданиятнинг асосига айланиши керак.