Xodimlar kompetentligi yoki boshqaruvdagi muammo: menedjment va xizmat ko’rsatish sifatining tizimli muammolari
Nima uchun davlat muassasalari, banklar va tijorat tashkilotlarida bir xil muammolar takrorlanadi? Haqiqatan ham buning sababi faqat xodimlarning malakasi yetarli emasligidami? Har qanday tashkilotning samaradorligi nafaqat xodimlarning kasbiy mahorati, balki boshqaruv tizimi qay darajada to’g’ri yo’lga qo’yilgani bilan ham belgilanadi. Agar ichki jarayonlar to’g’ri tashkil etilmagan bo’lsa, hatto tajribali mutaxassis ham yuqori darajada xizmat ko’rsata olmaydi. Yaqinda Pensiya jamg’armasi, harbiy komissariat va Xalq banki faoliyati bilan bog’liq holatlarga duch keldim. Ushbu tajriba kengroq muammo — menedjment sifati, xodimlar kompetentligi va tashkiliy jarayonlar samaradorligini tahlil qilishga turtki bo’ldi. Ta’kidlash joizki, quyidagi fikrlar shaxsiy tajribaga asoslangan bo’lib, mazkur tashkilotlarning barcha hududiy bo’linmalari faoliyati bo’yicha statistik tadqiqot hisoblanmaydi.
1. Pensiya jamg’armasi: fuqarolarga xizmat ko’rsatishni tashkil etish muammosi
Davlat muassasasi samaradorligining asosiy ko’rsatkichlaridan biri — aholiga ko’rsatiladigan xizmatlarning sifati va qulayligidir. Biroq amaliyotda ishni tashkil etish bo’yicha qator savollar yuzaga keladi:
- Zarur hujjatlar ro’yxati bo’yicha yetarlicha aniq maslahatlar berilmasligi.
- Keyingi harakatlar bo’yicha izchil tushuntirishlar mavjud emasligi.
- Fuqarolarni qabul qilish vaqtida ichki yig’ilishlar o’tkazilishi natijasida kutish vaqtini uzayishi.
- Ish jarayonlarida fuqarolar ehtiyojlariga yetarlicha e’tibor qaratilmasligi.
Menedjment nuqtai nazaridan bu holatlar mijozlarga xizmat ko’rsatish tizimini, ish reglamentlarini va fuqarolarni qabul qilish jarayonlarini takomillashtirish zarurligini ko’rsatadi. Ichki yig’ilishlar, vazifalar taqsimoti va ma’muriy jarayonlar fuqarolarga xizmat ko’rsatish sifatiga salbiy ta’sir qilmasligi kerak.
2. Harbiy komissariat: jarayonlarda tizimlilik va uzviylikning yetishmasligi
Harbiy komissariat bilan o’zaro munosabat jarayonida eng jiddiy savollar yuzaga keldi. Asosiy muammo — ish jarayonlarini tashkil etishda tizimli yondashuvning yetarli emasligi. Birinchisi — murojaatlarni ko’rib chiqish tizimining samarasizligi. Aniq bir murojaat uchun kim mas’ul ekani, qanday bosqichlardan o’tish kerakligi va natijani qaysi muddatda kutish mumkinligi har doim ham tushunarli emas. Ikkinchisi — arxiv ma’lumotlari bilan bog’liq muammolar. Sobiq harbiy xizmatchilar haqidagi zarur ma’lumotlarning mavjud emasligi yoki ulardan foydalanish imkoni cheklanganligi qo’shimcha qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi. Fuqarolar hujjatlarni mustaqil izlashga, vaqt va qo’shimcha mablag’ sarflashga majbur bo’ladi. Uchinchisi — hujjat aylanishining yetarlicha raqamlashtirilmagani. O’zaro aloqalar va hujjatlar bilan ishlashning katta qismi hanuz qog’oz shaklida amalga oshiriladi. Bu ma’lumotlarni qayta ishlashni qiyinlashtiradi, muddatlarni uzaytiradi va qo’shimcha ma’muriy to’siqlarni yuzaga keltiradi. To’rtinchisi — xodimlarning o’zaro almashinuvi tizimi mavjud emasligi. Mas’ul mutaxassis kasal bo’lsa yoki ta’tilga chiqsa, ayrim ish jarayonlari amalda to’xtab qolishi mumkin. Bu jiddiy tashkiliy kamchilikdir. Hech bir muhim jarayon faqat bitta xodimning ishda bo’lishiga bog’liq bo’lmasligi kerak. Beshinchisi — aniq va shaffof muddatlarning belgilanmagani. Fuqaro o’z murojaati qanday ko’rib chiqilayotganini, ma’lumotnoma olish qancha vaqt talab qilishini va so’rovning bajarilishi uchun kim mas’ul ekanini bilishi kerak. Ushbu masalalar ichki reglamentlarni qayta ko’rib chiqish, axborotni boshqarish va mas’uliyatni to’g’ri taqsimlashni talab qiladi.
3. Xalq banki: xizmat ko’rsatish sifati menedjment ko’rsatkichi sifatida
Bank faoliyati bevosita mijozlar ishonchi bilan bog’liq. Shuning uchun xizmat ko’rsatish sifati bank samaradorligining ustuvor ko’rsatkichlaridan biri bo’lishi kerak. Shaxsiy tajribam davomida mijozlarga xizmat ko’rsatishni tashkil etish bo’yicha quyidagi savollar yuzaga keldi:
- Xodimlarning tashrif buyuruvchilarga yetarlicha e’tibor qaratmasligi.
- Mijozlarga xizmat ko’rsatishdan ko’ra ichki muloqotga ko’proq vaqt ajratilishi.
- Ish jarayonlarining yetarlicha tartibli tashkil etilmagani.
- Xizmat ko’rsatish sifatini nazorat qilishni kuchaytirish zarurati.
Moliyaviy tashkilot uchun bu ayniqsa muhim. Mijoz bankni nafaqat moliyaviy mahsulotlari, balki muammolarni hal qilish tezligi, xodimlarning professionalligi va muloqot sifati orqali ham baholaydi.
4. Umumiy muammo: xodimlar kamchiliklari qachon boshqaruv tizimi muammosiga aylanadi?
Ushbu uchta misolni professional menedjment nuqtai nazaridan ko’rib chiqsak, alohida e’tibor talab qiladigan bir nechta yo’nalishni ajratib ko’rsatish mumkin. 1. Ish jarayonlarini standartlashtirishning yetishmasligi. Har bir xodim o’z vazifalari, vakolatlari, harakatlar ketma-ketligi va natija uchun mas’uliyatini aniq bilishi kerak. 2. Personalni boshqarish tizimining yetarli emasligi. Xodimlarni o’qitish, kompetentsiyalarini baholash, vazifalar bajarilishini nazorat qilish va o’zaro vazifa almashinuvi yo’lga qo’yish zarur. 3. Raqamlashtirish darajasining pastligi. Zamonaviy tashkilot elektron hujjat aylanishi, markazlashtirilgan ma’lumotlar bazasi va murojaatlarni qayta ishlashning avtomatlashtirilgan tizimlaridan foydalanishi kerak. 4. Samaradorlikning o’lchanadigan ko’rsatkichlari mavjud emasligi. Xodimlar faoliyati faqat vazifalarning rasmiy bajarilishi bilan emas, balki natijaning sifati va o’z vaqtida ta’minlanishi bilan ham baholanishi kerak. 5. Mijozlarga yo’naltirilganlikning yetarli emasligi. Fuqarolar va mijozlar manfaatlari boshqaruv tizimining ajralmas qismi bo’lishi kerak. Bu faqat muayyan mutaxassisning shaxsiy munosabatiga bog’liq bo’lmasligi lozim.
5. Qanday boshqaruv echimlari zarur?
Mening fikrimcha, bunday tashkilotlar faoliyati samaradorligini oshirish uchun kompleks yondashuvni joriy etish zarur. Asosiy yo’nalishlar:
- Xizmat ko’rsatish standartlarini ishlab chiqish va joriy etish.
- Ichki biznes-jarayonlarni tavsiflash va optimallashtirish.
- Elektron hujjat aylanishi tizimini joriy etish.
- Ma’lumotlarni saqlash va izlashning yagona tizimini yaratish.
- Xodimlarning o’zaro vazifa almashinuvi tizimini shakllantirish.
- KPI va xizmat ko’rsatish sifati ko’rsatkichlarini joriy etish.
- Xodimlarning kasbiy kompetentligini muntazam baholash.
- Yakuniy natija uchun bo’lim rahbarlari mas’uliyatini kuchaytirish.
Shu bilan birga, KPI joriy etishning o’zi muammoni hal qilmasligini tushunish muhim. Ko’rsatkichlarni to’g’ri belgilash, o’lchanadigan standartlarni ishlab chiqish va ularning bajarilishini xolis nazorat qilish zarur.
6. Asosiy xulosa: samarali boshqaruv to’g’ri tashkil etilgan tizimdan boshlanadi
Har qanday davlat yoki tijorat tashkiloti o’zaro bog’liq jarayonlar, xodimlar, resurslar va boshqaruv qarorlari majmuasidan iborat. Agar tashkilot faoliyati faqat ayrim mas’uliyatli xodimlar hisobiga ta’minlanayotgan bo’lsa, demak, u hali zarur darajadagi boshqaruv yetukligiga erishmagan. Professional menedjmentning mohiyati — muayyan mutaxassis ishda bo’lmagan taqdirda ham jarayonlar samarali davom etishini ta’minlaydigan sharoit yaratish va har bir xodimning o’z mas’uliyatini aniq tushunishini ta’minlashdir. Eng muhimi, fuqaro yoki mijoz tashkilotning ichki tashkiliy muammolarini hal qilish jarayoniga jalb etilmasligi kerak. Inson vaqti ham moliyaviy va moddiy resurslar kabi qimmatli resurs hisoblanadi. Boshqaruv — bu lavozim, kabinet yoki ma’muriy vakolatlarga ega bo’lish emas. Boshqaruv — bu odamlar va jarayonlarni aniq natijaga erishish uchun samarali tashkil eta olish qobiliyatidir. Har qanday tashkilot samaradorligini oshirish aynan shundan boshlanadi.
AVAREK ekspertlik yondashuvi: samarali menedjment, tizimli boshqaruv, biznes-jarayonlarni optimallashtirish va natija uchun mas’uliyat zamonaviy tashkiliy madaniyatning asosiga aylanishi kerak.